Basiskwaliteit Natuur draait niet om het terugbrengen van één soort. Het draait om het herstellen van de condities waarop een ecosysteem kan functioneren. Wanneer die basis op orde is, volgt biodiversiteit vaak vanzelf.
Van soortenbeleid naar systeemdenken
In de praktijk richten we ons vaak op soorten. Een vlinder, een vogel of een vleermuis krijgt aandacht, en vervolgens wordt gezocht naar maatregelen om juist die soort te helpen. Basiskwaliteit Natuur kiest voor een andere benadering.
Hidde Hofhuis van Stichting Deltaplan Biodiversiteitsherstel verwoordt het zo: “Laten we vooral zorgen dat de basiscondities er zijn, want daar kunnen we echt mee aan de slag. Dan kijken we niet of er één soort zit, maar of we het gros van de soorten zien die je van dat systeem verwacht. Dan weten we dat het werkt.”
Dat is een fundamenteel andere manier van kijken.
De drie knoppen waar we aan kunnen draaien
Basiskwaliteit Natuur onderscheidt drie pijlers die samen bepalen of natuur kan functioneren: inrichting, abiotiek en beheer.
- Inrichting als ruimtelijke basis
De inrichting van een gebied bepaalt in grote mate of soorten er kunnen leven. Daarbij gaat het om kwantiteit én kwaliteit. Kwantiteit betekent voldoende ruimte voor natuur. Denk aan bijvoorbeeld voldoende onverhard oppervlak, de aanwezigheid van water of variatie in vegetatie (kruiden, struiken en bomen).
Kwaliteit gaat over samenhang. Daarbij vragen we ons af of de beplanting past bij het landschap. Of de groene en blauwe structuren verbonden zijn en soorten zich kunnen verplaatsen. Losse groene elementen zijn daarvoor niet genoeg. Pas wanneer ze samen een verbonden netwerk vormen, kunnen planten en dieren zich duurzaam verspreiden.
- Abiotiek als stille randvoorwaarden
Zelfs een groen ingericht gebied functioneert niet zonder gezonde randvoorwaarden. Daar komt de abiotiek om de hoek kijken. Een moeilijk woord voor alle niet-levende omstandigheden. Denk aan een gezonde bodem, schoon water, beperkte vervuiling, rust of donkerte.
Voor veel soorten zijn juist deze factoren bepalend. Nachtactieve dieren zoals vleermuizen hebben bijvoorbeeld donkere routes nodig om veilig te foerageren.
Ecologische kwaliteit zit dus niet alleen in wat je ziet, maar ook in wat je niet ziet.
- Beheer als de motor van het systeem
Hoe een gebied wordt beheerd, bepaalt of soorten hun levenscyclus kunnen voltooien. Een strak gemaaid gazon oogt verzorgd, maar biedt ecologisch vaak weinig waarde. Ecologisch beheer vraagt bijvoorbeeld om gefaseerd maaien, organisch materiaal laten liggen of spontane vegetatie de ruimte geven. Zo ontstaat in tijden van extreme droogte een waar toevluchtsoord voor insecten en andere diersoorten.
Waarom deze aanpak werkt
Het grote voordeel van sturen op condities is dat het concreet en voorspelbaar is. Het zijn de drie knoppen waar we aan kunnen draaien. Welke soorten daarop reageren, is deels onvoorspelbaar. En juist dat is de kracht.
Zoals Hidde zegt: “Laat je verrassen door welke biodiversiteit dat is. Overal waar de basis voorwaarden er weer zijn, zie je dat de biodiversiteit die past bij het landschap weer terugkomt.”
Wat betekent dit
Basiskwaliteit Natuur maakt biodiversiteitsherstel minder afhankelijk van toeval. De vraag verschuift van: Hoe krijgen we deze soort terug? naar: Hebben we de voorwaarden gecreëerd waarin natuur kan functioneren?
Dat maakt natuurherstel opeens concreter, stuurbaar en beter inpasbaar in ruimtelijke keuzes.
Blijf op de hoogte van Basiskwaliteit Natuur
We delen de komende weken meer inzichten over Basiskwaliteit Natuur. Schrijf je in voor onze BKN updates en ontvang updates automatisch in je mailbox.
